{"id":7316,"date":"2025-03-06T13:22:28","date_gmt":"2025-03-06T13:22:28","guid":{"rendered":"https:\/\/gmcommon.org\/?p=7316"},"modified":"2025-03-06T14:47:49","modified_gmt":"2025-03-06T14:47:49","slug":"myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/","title":{"rendered":"Myfyrdodau o&#8217;r Comin: Mawrth 2025"},"content":{"rendered":"\n<p><strong>Mae\u2019r gwanwyn wedi cyrraedd! Ac erbyn diwedd\u00a0y\u00a0mis gobeithio\u00a0y\u00a0bydd yn teimlo&#8217;n fwy fyth fel\u00a0y\u00a0Gwanwyn.<br>Dydd Sadwrn\u00a0y\u00a01af o Fawrth yw Dydd G\u0175yl Dewi yng Nghymru wrth gwrs &#8211; diwrnod a neilltuwyd ers canrifoedd i ddathlu Cymru a Chymreictod.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7319\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-980x653.jpg 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-480x320.jpg 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Mae ein hanthem genedlaethol yn rhan bwysig o hunaniaeth Cymru ac&nbsp;yn arwyddocaol o ddathliadau ein gwlad. Yn ddiddorol, mae&nbsp;yno gysylltiad agos rhwng Comin Gelligaer a Merthyr a&#8217;r bardd Efan James &#8211; a ysgrifennodd eiriau\u2019r anthem.<\/p>\n\n\n\n<p>Does neb yn gwybod pa un ddaeth gyntaf \u2013 geiriau Efan James ynatu\u2019r d\u00f4n gan ei fab James James &#8211; ond pa un bynnag ydoedd, enw\u2019r g\u00e2n i ddechrau oedd Glan Rhondda (efallai am mai yng nghwm Rhondda roedd Efan James yn byw pan ysgrifennwyd&nbsp;y&nbsp;eiriau ganddo).<\/p>\n\n\n\n<p>Ein hanthem genedlaethol ni oedd&nbsp;yranthem gyntaf a berfformiwyd cyn unrhyw g\u00eam chwaraeon. Digwyddodd ym 1905 pan ddaeth t\u00eem rygbi Seland Newydd ar daith i chwarae yn erbyn t\u00eem Cymru a chyn&nbsp;y&nbsp;g\u00eam perfformiwyd&nbsp;yr&nbsp;Haka ganddynt. Mewn ymateb i hynny canodd t\u00eem Cymru a\u2019r dorf Hen Wald fy Nhadau yn \u00f4l atynt.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"800\" height=\"533\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/efan_james.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7321\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/efan_james.jpg 800w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/efan_james-480x320.jpg 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) 800px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1000\" height=\"620\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cymru_selandnewydd.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7323\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cymru_selandnewydd.jpg 1000w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cymru_selandnewydd-980x608.jpg 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cymru_selandnewydd-480x298.jpg 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1000px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Ffarm<\/strong> <strong>Ffos-yr-Hebog <\/strong><\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog1-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7325\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog1-980x653.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog1-480x320.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog2-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7327\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog2-1024x683.png 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog2-980x653.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog2-480x320.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"768\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog3-1024x768.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7329\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog3-1024x768.png 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog3-980x735.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog3-480x360.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog4-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7331\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog4-1024x683.png 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog4-980x653.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog4-480x320.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p>Mae&nbsp;Ffos-yr-Hebog&nbsp;yn ffarm ar Gefn Gelligaer yn&nbsp;yr&nbsp;ardal rhwng Deri a Bedlinog. Fe\u2019i adweinir orau erbyn heddiw yn fan lle mae\u2019r cwmni Howells yn cadw eu bysys. Ond ym 1841 roedd yn ffarm 27-erw ac mae\u2019n dal i\u2019w weld ar fap OS hyd heddiw gyda system gaeau sy\u2019n debyg iawn i\u2019r hynny a fodolai ym 1841.<\/p>\n\n\n\n<p>Nid oes llawer o wybodaeth unigol am&nbsp;yffarm oherwydd yn&nbsp;yr&nbsp;16eg ganrif roedd yn eiddo i berchnogion ffarm Bryn-rhe ac yn&nbsp;y17eg a\u2019r 18fed ganrif roedd yn eiddo i berchnogion ffarm Glan-y-March. O ganlyniad mae ychydig o hanes&nbsp;Ffos-yr-Hebog&nbsp;i\u2019w ganfod ymhlith hanesion&nbsp;yffermydd eraill hynny.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p>Ond ym 1826 rydym yn gwybod&nbsp;y&nbsp;bu i Elizabeth Williams a oedd yn wraig weddw, briodi Efan James&nbsp;yr&nbsp;hynna a oedd yn \u0175r gweddw. Priododd&nbsp;y&nbsp;p\u00e2r yn Eglwys Sant Catwg yng Ngelligaer ar&nbsp;yr22ain o Ragfyr&nbsp;y&nbsp;flwyddyn honno. Roeddent yn byw yn&nbsp;Ffos-yr-Hebog&nbsp;ac mae yno dystiolaeth o drethi\u2019r cyfnod sy\u2019n dangos mai Efan James oedd yn talu trethi\u2019r ffarm ac hefyd mai ef oedd&nbsp;yperchennog \u2013 ond ar ran ei wraig&nbsp;y&nbsp;byddai hynny wedi ei olygu.&nbsp;&nbsp;Erbyn 1841 roedd&nbsp;yp\u00e2r wedi symud i Glyn Coch&nbsp;y&nbsp;tu allan i Bontypridd.&nbsp;<br><br>Ysgrifennodd mab Evan James, sydd \u00e2\u2019r un enw a\u2019i dad, gerdd am ei atgofion o&nbsp;Ffos-yr-Hebog. Yn&nbsp;y&nbsp;gerdd mae\u2019r bardd yn cerdded i weld ei dad a\u2019i lysfam yn ffarm Troed-Rhiw\u2019r-Trwyn ger Pontypridd ac wrth gerdded yno, mae\u2019n cofio\u2019n felys am gyfnod o&#8217;i blentyndod yn&nbsp;Ffos-yr-Hebog&nbsp;ar Gefn Gelligaer. Dyma\u2019r un Evan James a ysgrifennodd ein hanthem genedlaethol. Gweler ei gerdd sy&#8217;n s\u00f4n am gyfnod pan fu&#8217;n byw yn&nbsp;Ffos-yr-Hebog&nbsp;isod.<\/p>\n\n\n\n<p>Yn&nbsp;y&nbsp;Gymraeg&nbsp;yr&nbsp;ysgrifennwyd&nbsp;y&nbsp;gerdd yn wreiddiol ond fe&#8217;i chyfieithwyd i&#8217;r Saesneg gan&nbsp;yr&nbsp;hanesydd a&#8217;r Comwinydd Gwyn Griffiths. Cyhoeddwyd&nbsp;y&nbsp;gerdd yn&nbsp;y&nbsp;llyfr&nbsp;<em>The Author of Our Anthem &#8211; Poems by Evan James;&nbsp;<\/em>ysgrifennwyd&nbsp;y&nbsp;llyfr hwnnw<em>&nbsp;<\/em>gan Gwyn Griffiths ac fe&#8217;i gyhoeddwyd gan Wasg Carreg Gwalch. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog5-1024x576.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7333\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog5-1024x576.png 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog5-980x551.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog5-480x270.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog6-1024x576.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7335\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog6-980x551.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog6-480x270.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"576\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog7-1024x576.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7337\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog7-980x551.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog7-480x270.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<p><strong>Atgof gan Evan James<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p><em>Yn unol a\u2019m haddewid<br>Mi ddes i lan yn fwyn&nbsp;<br>I weled fy rhieni<br>Sy\u2019n byw yn Nhroed-rhiw\u2019r-trwyn,<br>A tharo wnaeth i\u2019m meddwl<br>Hen gofion am&nbsp;y&nbsp;lle<br>A elwid&nbsp;Ffos-yr-Hebog<br>Gerllaw i&nbsp;Frynyre.<br>&nbsp;<br>Ces yno le cysurus<br>Ar un o fryniau\u2019m gwlad,<br>Dan ofal gwyliadwrus&nbsp;<br>Fy llysfam fwyn a&#8217;m tad.<br>Cawn ymorth maethlawn blasus \u2013&nbsp;<br>Tost, teisen, llaeth a th\u00ea \u2013&nbsp;<br>A thoisyn ar rai prydau&nbsp;<br>Pan fyddai\u2019n nhad o dre.<br>&nbsp;<br>Wrth wal pendraw&nbsp;y&nbsp;Coedca<br>Eisteddais lawer awr,<br>Prydyddais rai caniadau<br>Ar fin&nbsp;y&nbsp;mynydd mawr;<br>Doedd yno fawr o ddynion<br>Er hynny teimlais fwyn<br>Hoff natur i\u2019m diddanu<br>\u2018Mhlith eithinn, grug a brwyn.<br>&nbsp;<br>Wrth ffynnon bwll&nbsp;y&nbsp;Coedca<br>Mawr&nbsp;y&nbsp;prydyddu fi,&nbsp;<br>Fy llysfam weithiau\u2019n pipian<br>\u2018N\u00f4l hynny wip i\u2019r t\u0177.<br>Hi geisiau fy mherswadio<br>Y&nbsp;gwnawn brydyddu\u2019n well<br>Ond cael \u2018long pipie\u2019 i smocio<br>Gerllaw i dan&nbsp;y&nbsp;gell.<br>&nbsp;<br>Bu gennyf ddafad unwaith,&nbsp;<br>Cadd lond ei bol o fwyd,<br>Ond, och fi! hon fu farw<br>Rhwng gwal a phost&nbsp;y&nbsp;glwyd.<br>Mi wneuthum farwnad iddi,<br>Er mwyn cael ysgafnhad&nbsp;<br>I\u2019m hiraeth \u2013 mae\u2019r g\u00e2n honno<br>Yn rhywle gan fy nhad.<br>&nbsp;<br>Rhy anodd i\u2019m atgofio<br>Yr&nbsp;holl hen droeon fu<br>Gerllaw i\u2019r Mynydd Mawnog<br>Dan nawdd rieni cu.<br>Er gadel&nbsp;Ffos-yr-Hebog<br>Mor annwyl gennyf yw<br>Cael gweld fy serchog lysfam&nbsp;<br>A\u2019m parchus dad yn fyw.&nbsp;<\/em><\/p>\n\n\n\n<p>Diolch yn fawr iawn i Gymdeithas Hanes Gelligaer am&nbsp;y&nbsp;wybodaeth ynghylch ffarm&nbsp;Ffos-yr-Hebog&nbsp;a&#8217;i gysylltiad gyda bardd ein hanthem genedlaethol, Evan James. Cymerwyd&nbsp;y&nbsp;wybodaeth o&#8217;u cyhoeddiad&nbsp;<em>Parish of Gelligaer The Farms and Their Families 1580-1840<\/em>&nbsp;Rhifyn 3.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog9-1024x683.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-7341\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog9-1024x683.png 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog9-980x653.png 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog9-480x320.png 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-large\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"1024\" height=\"683\" src=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog8-1024x683.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-7339\" srcset=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog8-1024x683.jpg 1024w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog8-980x653.jpg 980w, https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/ffos-yr-hebog8-480x320.jpg 480w\" sizes=\"(min-width: 0px) and (max-width: 480px) 480px, (min-width: 481px) and (max-width: 980px) 980px, (min-width: 981px) 1024px, 100vw\" \/><\/figure>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Mae\u2019r gwanwyn wedi cyrraedd! Ac erbyn diwedd\u00a0y\u00a0mis gobeithio\u00a0y\u00a0bydd yn teimlo&#8217;n fwy fyth fel\u00a0y\u00a0Gwanwyn.Dydd Sadwrn\u00a0y\u00a01af o Fawrth yw Dydd G\u0175yl Dewi yng Nghymru wrth gwrs &#8211; diwrnod a neilltuwyd ers canrifoedd i ddathlu Cymru a Chymreictod. Mae ein hanthem genedlaethol yn rhan bwysig o hunaniaeth Cymru ac&nbsp;yn arwyddocaol o ddathliadau ein gwlad. Yn ddiddorol, mae&nbsp;yno gysylltiad [&hellip;]<\/p>\n","protected":false},"author":8,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_acf_changed":false,"_et_pb_use_builder":"off","_et_pb_old_content":"","_et_gb_content_width":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-7316","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-newyddion"],"acf":[],"yoast_head":"<!-- This site is optimized with the Yoast SEO plugin v27.4 - https:\/\/yoast.com\/product\/yoast-seo-wordpress\/ -->\n<title>Myfyrdodau o&#039;r Comin: Mawrth 2025 &#8211; Gelligaer and Merthyr Common<\/title>\n<meta name=\"robots\" content=\"index, follow, max-snippet:-1, max-image-preview:large, max-video-preview:-1\" \/>\n<link rel=\"canonical\" href=\"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/\" \/>\n<meta property=\"og:locale\" content=\"cy_GB\" \/>\n<meta property=\"og:type\" content=\"article\" \/>\n<meta property=\"og:title\" content=\"Myfyrdodau o&#039;r Comin: Mawrth 2025 &#8211; Gelligaer and Merthyr Common\" \/>\n<meta property=\"og:description\" content=\"Mae\u2019r gwanwyn wedi cyrraedd! Ac erbyn diwedd\u00a0y\u00a0mis gobeithio\u00a0y\u00a0bydd yn teimlo&#8217;n fwy fyth fel\u00a0y\u00a0Gwanwyn.Dydd Sadwrn\u00a0y\u00a01af o Fawrth yw Dydd G\u0175yl Dewi yng Nghymru wrth gwrs &#8211; diwrnod a neilltuwyd ers canrifoedd i ddathlu Cymru a Chymreictod. Mae ein hanthem genedlaethol yn rhan bwysig o hunaniaeth Cymru ac&nbsp;yn arwyddocaol o ddathliadau ein gwlad. Yn ddiddorol, mae&nbsp;yno gysylltiad [&hellip;]\" \/>\n<meta property=\"og:url\" content=\"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/\" \/>\n<meta property=\"og:site_name\" content=\"Gelligaer and Merthyr Common\" \/>\n<meta property=\"article:published_time\" content=\"2025-03-06T13:22:28+00:00\" \/>\n<meta property=\"article:modified_time\" content=\"2025-03-06T14:47:49+00:00\" \/>\n<meta property=\"og:image\" content=\"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1.jpg\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:width\" content=\"1200\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:height\" content=\"800\" \/>\n\t<meta property=\"og:image:type\" content=\"image\/jpeg\" \/>\n<meta name=\"author\" content=\"Catrin\" \/>\n<meta name=\"twitter:card\" content=\"summary_large_image\" \/>\n<meta name=\"twitter:label1\" content=\"Written by\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data1\" content=\"Catrin\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:label2\" content=\"Est. reading time\" \/>\n\t<meta name=\"twitter:data2\" content=\"6 minutes\" \/>\n<script type=\"application\/ld+json\" class=\"yoast-schema-graph\">{\"@context\":\"https:\\\/\\\/schema.org\",\"@graph\":[{\"@type\":\"Article\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#article\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/\"},\"author\":{\"name\":\"Catrin\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/6dcb89e9ec887a1551d968a5922dcebd\"},\"headline\":\"Myfyrdodau o&#8217;r Comin: Mawrth 2025\",\"datePublished\":\"2025-03-06T13:22:28+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-06T14:47:49+00:00\",\"mainEntityOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/\"},\"wordCount\":916,\"commentCount\":0,\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#organization\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/03\\\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg\",\"articleSection\":[\"Newyddion\"],\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"CommentAction\",\"name\":\"Comment\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#respond\"]}]},{\"@type\":\"WebPage\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/\",\"name\":\"Myfyrdodau o'r Comin: Mawrth 2025 &#8211; Gelligaer and Merthyr Common\",\"isPartOf\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#website\"},\"primaryImageOfPage\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#primaryimage\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#primaryimage\"},\"thumbnailUrl\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/03\\\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg\",\"datePublished\":\"2025-03-06T13:22:28+00:00\",\"dateModified\":\"2025-03-06T14:47:49+00:00\",\"breadcrumb\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#breadcrumb\"},\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"potentialAction\":[{\"@type\":\"ReadAction\",\"target\":[\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/\"]}]},{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#primaryimage\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/03\\\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2025\\\/03\\\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg\"},{\"@type\":\"BreadcrumbList\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\\\/#breadcrumb\",\"itemListElement\":[{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":1,\"name\":\"Home\",\"item\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/\"},{\"@type\":\"ListItem\",\"position\":2,\"name\":\"Myfyrdodau o&#8217;r Comin: Mawrth 2025\"}]},{\"@type\":\"WebSite\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#website\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/\",\"name\":\"Gelligaer and Merthyr Common\",\"description\":\"\",\"publisher\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#organization\"},\"potentialAction\":[{\"@type\":\"SearchAction\",\"target\":{\"@type\":\"EntryPoint\",\"urlTemplate\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/?s={search_term_string}\"},\"query-input\":{\"@type\":\"PropertyValueSpecification\",\"valueRequired\":true,\"valueName\":\"search_term_string\"}}],\"inLanguage\":\"cy-GB\"},{\"@type\":\"Organization\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#organization\",\"name\":\"Gelligaer and Merthyr Common\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/\",\"logo\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\",\"url\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/GMCommonComingSoon-Logo2.png\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/wp-content\\\/uploads\\\/2020\\\/04\\\/GMCommonComingSoon-Logo2.png\",\"width\":500,\"height\":250,\"caption\":\"Gelligaer and Merthyr Common\"},\"image\":{\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/logo\\\/image\\\/\"}},{\"@type\":\"Person\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/#\\\/schema\\\/person\\\/6dcb89e9ec887a1551d968a5922dcebd\",\"name\":\"Catrin\",\"image\":{\"@type\":\"ImageObject\",\"inLanguage\":\"cy-GB\",\"@id\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/97f63f177dafcc2c0195ee6e116238c52a738135eb143a3da0cd06956dd77e90?s=96&d=mm&r=g\",\"url\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/97f63f177dafcc2c0195ee6e116238c52a738135eb143a3da0cd06956dd77e90?s=96&d=mm&r=g\",\"contentUrl\":\"https:\\\/\\\/secure.gravatar.com\\\/avatar\\\/97f63f177dafcc2c0195ee6e116238c52a738135eb143a3da0cd06956dd77e90?s=96&d=mm&r=g\",\"caption\":\"Catrin\"},\"url\":\"https:\\\/\\\/gmcommon.org\\\/cy\\\/author\\\/catrin\\\/\"}]}<\/script>\n<!-- \/ Yoast SEO plugin. -->","yoast_head_json":{"title":"Myfyrdodau o'r Comin: Mawrth 2025 &#8211; Gelligaer and Merthyr Common","robots":{"index":"index","follow":"follow","max-snippet":"max-snippet:-1","max-image-preview":"max-image-preview:large","max-video-preview":"max-video-preview:-1"},"canonical":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/","og_locale":"cy_GB","og_type":"article","og_title":"Myfyrdodau o'r Comin: Mawrth 2025 &#8211; Gelligaer and Merthyr Common","og_description":"Mae\u2019r gwanwyn wedi cyrraedd! Ac erbyn diwedd\u00a0y\u00a0mis gobeithio\u00a0y\u00a0bydd yn teimlo&#8217;n fwy fyth fel\u00a0y\u00a0Gwanwyn.Dydd Sadwrn\u00a0y\u00a01af o Fawrth yw Dydd G\u0175yl Dewi yng Nghymru wrth gwrs &#8211; diwrnod a neilltuwyd ers canrifoedd i ddathlu Cymru a Chymreictod. Mae ein hanthem genedlaethol yn rhan bwysig o hunaniaeth Cymru ac&nbsp;yn arwyddocaol o ddathliadau ein gwlad. Yn ddiddorol, mae&nbsp;yno gysylltiad [&hellip;]","og_url":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/","og_site_name":"Gelligaer and Merthyr Common","article_published_time":"2025-03-06T13:22:28+00:00","article_modified_time":"2025-03-06T14:47:49+00:00","og_image":[{"width":1200,"height":800,"url":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1.jpg","type":"image\/jpeg"}],"author":"Catrin","twitter_card":"summary_large_image","twitter_misc":{"Written by":"Catrin","Est. reading time":"6 minutes"},"schema":{"@context":"https:\/\/schema.org","@graph":[{"@type":"Article","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#article","isPartOf":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/"},"author":{"name":"Catrin","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#\/schema\/person\/6dcb89e9ec887a1551d968a5922dcebd"},"headline":"Myfyrdodau o&#8217;r Comin: Mawrth 2025","datePublished":"2025-03-06T13:22:28+00:00","dateModified":"2025-03-06T14:47:49+00:00","mainEntityOfPage":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/"},"wordCount":916,"commentCount":0,"publisher":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#organization"},"image":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg","articleSection":["Newyddion"],"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"CommentAction","name":"Comment","target":["https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#respond"]}]},{"@type":"WebPage","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/","url":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/","name":"Myfyrdodau o'r Comin: Mawrth 2025 &#8211; Gelligaer and Merthyr Common","isPartOf":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#website"},"primaryImageOfPage":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#primaryimage"},"image":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#primaryimage"},"thumbnailUrl":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg","datePublished":"2025-03-06T13:22:28+00:00","dateModified":"2025-03-06T14:47:49+00:00","breadcrumb":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#breadcrumb"},"inLanguage":"cy-GB","potentialAction":[{"@type":"ReadAction","target":["https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/"]}]},{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#primaryimage","url":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg","contentUrl":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2025\/03\/cenhinen_bedr-1-1024x683.jpg"},{"@type":"BreadcrumbList","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-mawrth-2025\/#breadcrumb","itemListElement":[{"@type":"ListItem","position":1,"name":"Home","item":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/"},{"@type":"ListItem","position":2,"name":"Myfyrdodau o&#8217;r Comin: Mawrth 2025"}]},{"@type":"WebSite","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#website","url":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/","name":"Gelligaer and Merthyr Common","description":"","publisher":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#organization"},"potentialAction":[{"@type":"SearchAction","target":{"@type":"EntryPoint","urlTemplate":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/?s={search_term_string}"},"query-input":{"@type":"PropertyValueSpecification","valueRequired":true,"valueName":"search_term_string"}}],"inLanguage":"cy-GB"},{"@type":"Organization","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#organization","name":"Gelligaer and Merthyr Common","url":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/","logo":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/","url":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/GMCommonComingSoon-Logo2.png","contentUrl":"https:\/\/gmcommon.org\/wp-content\/uploads\/2020\/04\/GMCommonComingSoon-Logo2.png","width":500,"height":250,"caption":"Gelligaer and Merthyr Common"},"image":{"@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#\/schema\/logo\/image\/"}},{"@type":"Person","@id":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/#\/schema\/person\/6dcb89e9ec887a1551d968a5922dcebd","name":"Catrin","image":{"@type":"ImageObject","inLanguage":"cy-GB","@id":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97f63f177dafcc2c0195ee6e116238c52a738135eb143a3da0cd06956dd77e90?s=96&d=mm&r=g","url":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97f63f177dafcc2c0195ee6e116238c52a738135eb143a3da0cd06956dd77e90?s=96&d=mm&r=g","contentUrl":"https:\/\/secure.gravatar.com\/avatar\/97f63f177dafcc2c0195ee6e116238c52a738135eb143a3da0cd06956dd77e90?s=96&d=mm&r=g","caption":"Catrin"},"url":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/author\/catrin\/"}]}},"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7316","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/users\/8"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=7316"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7316\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":7346,"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/7316\/revisions\/7346"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=7316"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=7316"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=7316"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}