{"id":8658,"date":"2025-10-07T16:37:15","date_gmt":"2025-10-07T16:37:15","guid":{"rendered":"https:\/\/gmcommon.org\/?p=8658"},"modified":"2025-10-07T17:33:55","modified_gmt":"2025-10-07T17:33:55","slug":"myfyrdodau-or-comin-hydref-2025","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/gmcommon.org\/cy\/myfyrdodau-or-comin-hydref-2025\/","title":{"rendered":"Myfyrdodau o’r Comin: Hydref 2025"},"content":{"rendered":"\n

Mae yno rywbeth am gadnoid sy\u2019n awgrymu\u2019r Hydref. Efallai mai lliw eu cot sy\u2019n ein hatgoffa o liw\u2019r dail crin neu efallai am fod y dyddiau\u2019n byrhau bod mwy o siawns ein bod yn crwydro o amgylch y lle ar yr un adeg ag y mae\u2019r cadno\u2019n ymlwybro n\u00f4l i\u2019w w\u00e2l wedi noson o hela. Pa beth bynnag yw\u2019r rheswm, mae\u2019r ysgrif hon yn canolbwyntio ar y cadno (neu\u2019r llwynog fel mae\u2019n cael ei alw yng ngogledd Cymru).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Y Cadno ar y Comin<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Mae gan y cadno gysylltiad cryf ag ardal y Comin yn bennaf efallai oherwydd ei fod yn greadur sydd wedi rhoi ei enw i Fedlinog \u2013 un o\u2019r pentrefi sy\u2019n arwain at y Comin. Mae yno nant, sy\u2019n cychwyn ei thaith ar y Comin ac yn teithio lawr drwy\u2019r Pits Woods, mewn i Barc Nant Llwynog, lawr o dan sgw\u00e2r y pentref cyn ymuno \u00e2\u2019r Taf Bargod ger Tafarn Isha. Yr enw ar y dafarn erbyn hyn yw\u2019r Bedlinog Inn ond fe\u2019i hadwaenir gan bobl y pentref fel y Taf \u2013 o ganlyniad i\u2019r hen ddisgrifiad ohoni. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"
Yma ar y Comin y mae tarddle’r nant, gwelir sawl nant fach yn ymgufuno \u00e2 Nant Llwynog<\/em><\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Dyma gychwyn un o sawl nant sydd a’u tarddle ar y Comin ac sy’n ymgyfuno i ffurfio Nant Llwynog<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
Ffarm Bedlinog<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Mae yno hefyd ffarm sydd \u00e2 hawliau pori ar Gomin Gelligaer a Merthyr \u2013 Ffarm Bedlinog. Ond mor hwyr \u00e2 1841 enw’r ffarm oedd Bedlinog Uchaf. Mae yno gofnod sy’n ddyddiedig 1604 o gae o’r enw Gwayne vedlinog a oedd si\u0175r o fod wedi dod yn rhan o dir Coly Isaf yn nes ymlaen. Ceir disgrifiad ym 1688 o Coly Isaf fel a ganlyn: \u201ca tenement and lands called Bodloynog alias Tir Coli\u201d<\/em>. Mae’n debygol felly, yn \u00f4l Cymdeithas Hanesyddol Gelligaer, mae ardal ddaearyddol o dir oedd Bedlinog yn wreiddiol yn hytrach nag enw ar ffarm.

<\/p>\n\n\n\n

Ar un adeg, roedd pentref Bedlinog wedi ei rannu\u2019n ddwy \u2013 y gwaelod oedd Cwm Felin o ganlyniad i\u2019r felin a oedd yn defnyddio d\u0175r Nant Llwynog a\u2019r Taf Bargod i droi ei holwyn, a\u2019r rhan uchaf oedd Blaen Crwn ar \u00f4l y ffarm ar ben uchaf y pentref o’r un enw. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n\n\n
\n
\"\"
Ffarm Bedlinog gyda’i adeiladau carreg prydferth<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n
Y Pitts Woods, Bedlinog<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Dros y ddegawd ddiweddaf – neu\u2019n rhagor eto \u2013 mae yno drafodaethau wedi codi ynghylch tarddiad enw\u2019r pentref. Gyda rhai\u2019n mynnu mai Bedd Llwynog fyddai\u2019r enw gwreiddiol wedi bod. Ond o edrych ar enwau pentrefi cyfagos yr ardal, sylwir yn weddol gyflym bod rhan gyntaf yr enw \u2013 bed \u2013 hefyd yn ymddangos yn yr enwau Bedwellte a Bedwas, er enghraifft. Mae\u2019r Bed yn yr enwau hyn \u2013 fel yn yr enw Bedlinog si\u0175r o fod \u2013 yn dod o\u2019r gair bod \u2013 sef cartref parhaol, trigfan neu annedd. I ardal sydd wedi colli ei hiaith a\u2019i thafodiaith – y Wenhwyseg – mae\u2019r enw yn ein clymu at yr iaith honno. Iaith a oedd, tan yn ddiweddar, yn dal i gael ei siarad gan aelodau h\u0177n nifer o deuluoedd yr ardal. Drwy ddal gafael ar yr enw Bedlinog, mae\u2019n ffordd i drigolion yr ardal allu dal gafael ar iaith a ddygwyd ymaith. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Y Cadno a Bedlinog<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"
Pentref Bedlinog wedi ei amgylchynu \u00e2’r gweundir hardd<\/em><\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Yn lleol mae\u2019r hewl sy\u2019n arwain o Fedlinog tuag at faes parcio Carn Bugail yn cael ei alw\u2019n The Fox. Wrth i\u2019r hewl honno gyrraedd y grid gwartheg, yn union ger trothwy\u2019r Comin, arferai tafarn o\u2019r enw The Fox and Hounds sefyll. Adfeilion yn unig sydd ar \u00f4l erbyn heddiw ac ambell i ddafad yn defnyddio ystafelloedd y dafarn gynt i gysgodi rhag haul yr haf neu dywydd garw\u2019r gaeaf. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n

Mae\u2019n bosib dweud bod yr hen gadno yn rhyw fath o dotem answyddogol i bobl Bedlinog. Os fyddwch fyth yn cerdded neu\u2019n gyrru drwy\u2019r pentref edrychwch yn ofalus o\u2019ch cwmpas – ar garreg, ar bostyn rygbi, ar ddrws ffrynt, ar ffenest – fe welwch o amgylch y lle ddelweddau o\u2019r cadno. <\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Bywyd y Cadno<\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Y cadno coch yw\u2019r cadno sy\u2019n byw yng Nghymru a\u2019r enw Lladin yw Vulpes Vulpes. Gellir dod o hyd i\u2019r cadno coch ar bron bob un cyfandir. Mewn amodau da, gall y cadno fyw am hyd at ddeuddeg mlynedd ond mae bywyd yn galed. O ganlyniad i ddamweiniau ffordd, hela ac afiechydon fel arfer dim ond am ryw ddwy neu dair blynedd maent yn dueddol o fyw. Tua mis Rhagfyr bydd y cadno\u2019n chwilio am ei gadn\u00f6es ac yn ei dilyn o amgylch y lle am rai misoedd cyn ei bod hi\u2019n barod i gyplu. Bydd y gadn\u00f6es yn feichiog am 53 diwrnod ac yn y cyfnod hwn, yn ogystal \u00e2\u2019r cyfnod wedi genedigaeth y cenau bach bydd hi\u2019n hollol ddibynnol ar y cadno am ei bwyd am nad yw hi braidd fyth yn gadael ei gw\u00e2l tan fod y cenau\u2019n ddigon cryf fi wynebau\u2019r byd. Maent yn cael ei geni yn ystod mis Mawrth neu Ebrill fel arfer.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Mae mis Hydref hyd ddiwedd mis Tachwedd hefyd yn bwysig i\u2019r llwynogod oherwydd dyma\u2019r adeg y bydd y cadnoaid ifainc, a rhai llwynogesau, yn chwilio am walau newydd. I ddynodi\u2019r cyfnod pwysig hwn byddwch yn aml yn clywed s\u0175n cyfarth y cadnoaid ifainc wrth iddynt redeg yn rhydd i gychwyn eu bywyd newydd. Gwrandewch yn astud gyda\u2019r nos y mis hwn i weld os allwch glywed s\u0175n y rhyddid newydd hwn yn atseinio dros y Comin.<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\"\"<\/figure>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Y Cadno Mewn Ll\u00ean a Cherddoriaeth <\/strong><\/h2>\n\n\n\n
<\/div>\n\n\n\n

Mae yno opera gan y cyfansoddwr Tsiec Leo\u0161 Jan\u00e1\u010dek o\u2019r enw P\u0159\u00edhody li\u0161ky Bystrou\u0161ky<\/em> sy\u2019n golygu Anturiaethau\u2019r Gadn\u00f6es Finiog-glust ond daw\u2019r cyfieithiad Saesneg The Cunning Little Vixen o gyfieithiad Almaeneg y teitl Das Schlaue F\u00fccheslein gan y cyfieithydd Max Brod \u2013 a dyma\u2019r teitl a ddefnyddiwyd led led y byd yn y pendraw. Heblaw am y Weriniaeth Tsiec, sy\u2019n cadw\u2019r teitl gwreiddiol. Cyfansoddwyd yr opera rhwng 1921 a 1923 ond mae hi\u2019n dal i fod yn stori hyfryd a thrist hyd heddiw. Gellir gwarndo ar yr opera drwy glicio ar y ddolen isod:<\/p>\n\n\n\n

<\/div>\n\n\n\n
\n